Kök hücre ve kök hücre nakli

Kök hücre nedir?

Kök hücre, kendisini sonsuz olarak yenileyebilen ve farklı hücrelere dönüşme yeteneği olan ata hücrelerimizdir.

Vücudumuzdaki organ ve dokuların oluşması için, o organ ve dokuların spesifik özelliklerini taşıyan hücrelere ihtiyaç vardır. Bu çeşit çeşit hücreler, vücutta bulunan başkalaşmamış hücrelerin (kök hücrelerin) dönüşümüyle oluşur.

Memeli canlılarda bulunan kök hücreleri iki sınıfa ayırabiliriz. Embriyonik kök hücreler yeni gelişmeye başlamış embriyonun içindeki hücrelerdir. Somatik kök hücreler ise vücutta yaşanan bir hasarı düzeltme görevini üstlenirler. Örneğin akciğerde yaşanan bir tahribatta, kök hücreler akciğerdeki iyileşmeye yardımcı olurlar.

Ana rahminde en fazla kök hücreye sahipken yaşımızın ilerlemesiyle kök hücrelerin sayıları azalır. 1

Kök hücre nerelerde bulunur?

Kök hücre en yoğun olarak kemik iliğimizde yer alırken 2  hastalıkların tedavisinde kullanmak amacıyla kemik iliğinden, kandan veya göbek kordonundan elde edilebilir. 3

Kök hücre hangi hastalıkların tedavisinde kullanılabilir?

Tıp son yıllarda kök hücre konusuna eğilmektedir ve araştırmalar, temel ve klinik bilimler çatısı altında devam etmektedir. Şu an kordon kanı kök hücreleri ile tedavi edilen başlıca hastalıklardan aşağıdakileri sayabiliriz:

  • Kanser
  • Kemik iliği hastalıkları
  • Kalıtsal kan hastalıkları
  • Bağışıklık yetersizlikleri
  • Doğuştan gelen metabolik düzensizlikler 4


Kök hücre nakli nedir?

Kök hücre nakli, kemik iliğinin tamamı ya da bir kısmı boşaltılan hastaya sağlıklı kök hücrelerin nakledilmesi anlamına gelir. Sağlıklı kök hücreler hastanın kendisinden ya da sağlıklı bir donörden alınarak hastaya nakledilir. Kök hücre kemik iliğinden, kandan ya da bebeklerin kordonundan alınarak nakil edilir. Hangi yöntemin kullanılacağı hastalığın tipine ve mevcut durumuna göre doktor tarafından belirlenir.

Kök hücre, hastanın ailesinden doku grubu uyumlu bir ferdinden alınabileceği gibi, hastanın dokusuyla uyum sağlayan sağlıklı herhangi bir bireyden de alınabilir. 5 Donörlere yönelik kök hücre bankaları oluşturulmaktadır. Kızılay verici merkezlerine kan örneği bırakarak kişiler donör olmak için başvuruda bulunur. Analiz edilen kan örnekleri Sağlık Bakanlığı’nca saklanarak eşleşme olduğunda donöre ulaşılır ve hastaya nakil sağlanır. 6

Kimler kök hücre donörü olabilir?

Yaşı 18-55 aralığında olan, en az 50 kg. ağırlığında ya da beden ölçüsü endeksi 40’ın üzerinde olmayan sağlıklı bireyler donör olabilir. 7

Kimler kök hücre donörü olamaz?

  • Daha önceden kan bankasında kan bağışı reddedilenler
  • Hepatit B, Hepatit C ve Sifiliz hastalığı geçirenler
  • HIV (AIDS) enfeksiyonu taşıyan kişiler
  • Kanser hastaları
  • Kronik hastalığı olan kişiler
  • İlaç, alkol, uyuşturucu bağımlıları
  • Daha önceden kendisine organ ya da doku nakli yapılmış kişiler
  • Kalp, kan dolaşım sistemi hastalığı olanlar
  • Kan, kan damarları ve kan pıhtılaşma hastalıkları olanlar
  • Oto-immün sistem hastalıkları olanlar
  • Solunum yolları hastalıkları olanlar
  • Ruhsal ve santral sinir sistemi hastalıkları olanlar
  • Salgı bezleri hastalığı olanlar 8

 

Bu yazı aşağıda belirtilen kaynaklardan faydalanılarak hazırlanmıştır. Yazı içeriğinde paylaşılan hiçbir bilgi doktor veya eczacılarınızın önerilerinin yerine geçemez.


  1. http://www.bilimgenc.tubitak.gov.tr/makale/kok-hucre-nedir
  2. http://www.bilimgenc.tubitak.gov.tr/makale/kok-hucre-nedir 
  3. http://kisi.deu.edu.tr/bulent.cavas/ders/bok2.pdf
  4. http://www.kanver.org/sayfa/kan-hizmetleri/kok-hucre-bagisi/53
  5. http://www.thd.org.tr/THD_Halk/?sayfa=Kok_Hucre_Nakli
  6. http://www.kanver.org/sayfa/kan-hizmetleri/kok-hucre-bagisi/53
  7. http://www.thd.org.tr/THD_Halk/?sayfa=Kok_Hucre_Nakli
  8. http://www.kokhucrebagisla.com/S%C4%B1k%C3%A7aSorulanSorular.aspx 
KONSINA bu web sitesini kamuya ve sağlık profesyonellerine yönelik genel bilgi vermek amacıyla tasarlamıştır. Bu sitede yer alan hiçbir bilgi doktor veya eczacılarınızın önerilerinin yerine geçemez. Durumunuz hakkında doktorunuzun tavsiyelerinizi takip etmeniz önemle tavsiye olunur.